"Birinji çärýekde, agyr we çylşyrymly halkara şertleriniň we içerki özgertmeleriň, ösüşleriň we durnuklaşdyrmagyň agyr wezipeleriniň öňünde, ähli sebitler we pudaklar HKP Merkezi Komitetiniň we Döwlet Geňeşiniň kabul eden kararlaryny we meýilnamalaryny çynlakaý ýerine ýetirdiler, "ilkinji ädim hökmünde durnukly" we "durnuklylyk arasynda öňegidişlik gözleýäris" prinsiplerine eýerdiler, ösüşiň täze konsepsiýasyny doly, takyk we giňişleýin durmuşa geçirdiler, täze ösüş nusgasynyň gurluşygyny çaltlaşdyrdylar, ýokary hilli ösüşi öňe sürmek üçin tagalla etdiler, içerki we halkara iki umumy ýagdaýy has gowy utgaşdyrdylar, epidemiýalaryň öňüni almak we gözegçilik etmek, ykdysady we sosial ösüşi has gowy utgaşdyrdylar, ösüşi we howpsuzlygy has gowy utgaşdyrdylar we ykdysadyýeti durnuklaşdyrmagyň we durnuklylaşdyrmagyň möhümdigini nygtadylar. Epidemiýanyň öňüni almak we gözegçilik etmek bilen ykdysady we sosial ösüşi has gowy utgaşdyrdylar, ösüşi we howpsuzlygy has gowy utgaşdyrdylar, şeýle hem ösüşi, iş üpjünçiligini we bahalary durnuklaşdyrmak işini aýratyn görkezdiler; epidemiýanyň öňüni almak we gözegçilik etmek has çalt we ýumşak geçiş etdi, önümçilik we isleg durnuklaşdy we gaýtadan ýokarlandy, iş üpjünçiligi we bahalar umuman durnukly boldy, adamlaryň girdejileri artmagyny dowam etdirdi, bazar garaşmalary ep-esli gowulaşdy we ykdysadyýet öz işine gowy başlady." Milli Statistika býurosynyň (NBS) metbugat wekili we Milli ykdysadyýet boýunça toplumlaýyn statistika departamentiniň direktory Fu Linghui 18-nji aprelde Döwlet geňeşiniň Maglumat edarasy tarapyndan geçirilen birinji çärýekde milli ykdysadyýetiň işi boýunça metbugat maslahatynda şeýle diýdi.
18-nji aprelde Döwlet Geňeşiniň Maglumat edarasy Pekinde metbugat ýygnagyny geçirdi, onda Milli Statistika býurosynyň metbugat wekili we Milli Ykdysadyýetiň toplumlaýyn statistikasy departamentiniň direktory Fu Linghui 2023-nji ýylyň birinji çärýeginde milli ykdysadyýetiň işi bilen tanyşdyrdy we žurnalistleriň soraglaryna jogap berdi.
Ilkinji çaklamalara görä, birinji çärýekde jemi içerki önümiň möçberi 284,997,000,000 ýuan bolup, geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende deň bahalarda 4,5%, geçen ýylyň dördünji çärýeginde bolsa 2,2% ringgit ýokarlandy. Senagatlar boýunça, esasy senagatyň goşulan gymmaty 11,575 milliard ýuan bolup, geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 3,7% ýokarlandy; ikinji senagatyň goşulan gymmaty 10,794,7 milliard ýuan bolup, 3,3% ýokarlandy; üçünji senagatyň goşulan gymmaty bolsa 16,5475 milliard ýuan bolup, 5,4% ýokarlandy.
Senagatyň birinji çärýeginde durnukly ösüş gazanyldy
"Senagatyň birinji çärýeginde durnukly ösüş gazanyldy. Şu ýylyň başyndan bäri, epidemiýanyň öňüni almak we gözegçilik etmek boýunça has çalt we durnukly geçiş bilen, durnukly ösüş syýasaty netijelerini görkezmegini dowam etdirýär, bazar islegi gyzýar, senagat önümçiliginiň dikeldilmegini çaltlandyrmak üçin senagat zynjyrynyň üpjünçilik zynjyrynda birnäçe oňyn üýtgeşmeler boldy." Fu Linghui birinji çärýekde bellenen möçberden ýokary milli senagat gymmatynyň geçen ýyl bilen deňeşdirilende 3,0% ýokarlanandygyny we geçen ýylyň dördünji çärýegi bilen deňeşdirilende 0,3 göterimlik tizleşendigini aýtdy. Üç esasy kategoriýada dag-magdan senagatynyň goşulan gymmaty 3,2%, önümçilik senagaty 2,9%, elektrik energiýasy, ýylylyk, gaz we suw önümçiligi we üpjünçilik senagaty 3,3% ösdi. Enjam öndürýän senagatyň goşulan gymmaty ýanwardan fewrala çenli 2,5 göterimlik tizleşme bilen 4,3% ösdi. Esasan aşakdaky aýratynlyklar bar:
Birinjiden, senagat pudaklarynyň köpüsi ösüşini saklady. Birinji çärýekde 41 sany esasy senagat pudagynyň 23-si ýyllyk ösüşini saklady we ösüş depgini 50% -den gowrak boldy. Geçen ýylyň dördünji çärýegi bilen deňeşdirilende, 20 senagat pudagynyň goşmaça gymmatynyň ösüş depgini gaýtadan dikeldildi.
Ikinjiden, enjam öndürýän senagat aýdyň goldaw beriji rol oýnaýar. Hytaýyň senagat döwrebaplaşdyryş meýilleri güýçlenýän mahaly, enjam öndürýän önümçilik kuwwaty we derejesi ýokarlandyrylýar we önümçilik has çalt ösüşini saklaýar. Birinji çärýekde enjam öndürýän senagatyň goşulan gymmaty geçen ýyl bilen deňeşdirilende 4,3% ösdi, bu meýilleşdirilen senagatyňkydan 1,3 göterim ýokary we onuň bellenen ölçegden ýokary senagatyň ösüşine goşan goşandy 42,5% -e ýetdi. Olaryň arasynda elektrik maşynlary, demir ýollar we gämiler we beýleki senagat pudaklarynyň goşulan gymmaty 15,1%, 9,3% ýokarlandy.
Üçünjiden, çig mal önümçilik pudagy has çalt depginde ösdi. Ykdysadyýetiň durnukly dikeldilmegi bilen, maýa goýumlarynyň durnukly ösüşi çig mal senagatynyň ösüşini güýçlendirdi we degişli önümçilik has çalt ösüşini saklady. Birinji çärýekde çig mal önümçiliginiň goşulan gymmaty geçen ýyl bilen deňeşdirilende 4,7% artdy, bu resmi senagatdan 1,7 göterim ýokarydyr. Olaryň arasynda gara metal eritmek we prokat senagaty we reňksiz metal eritmek we prokat senagaty degişlilikde 5,9% we 6,9% ösdi. Önüm nukdaýnazaryndan, birinji çärýekde polat, on reňkli metal önümçiligi 5,8%, 9% artdy.
Dördünjiden, kiçi we mikro kärhanalaryň önümçiligi gowulaşdy. Birinji çärýekde bellenen ölçegden ýokary kiçi we mikro kärhanalaryň goşulan gymmaty geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 3,1% ösdi, bu bellenen ölçegden ýokary ähli senagat kärhanalarynyň ösüş depgininden has çalt boldy. Soragnamanyň netijelerine görä, Gülleýänlik indeksiniň düzgünleşdirilmegi astyndaky kiçi we mikro senagat kärhanalary geçen ýylyň dördünji çärýegine garanyňda 1,7 göterim artdy, gowy kärhanalaryň önümçilik we iş şertleri 1,2 göterim artdy.
"Mundan başga-da, işewürligiň garaşylýan görkezijileri, umuman, gowy, önümçilik senagatynyň PMI üç aý yzly-yzyna garaşylýan aralykda boldy, täze energiýa ulaglary we gün batareýalary ýaly ýaşyl önümler iki sanly ösüşi saklady we senagatyň ýaşyllaşdyrylmagynyň özgermegi dowam etdi. Şeýle-de bolsa, halkara gurşawynyň çylşyrymly we agyr bolmagynda galýandygyny, daşarky islegiň ösüşinde näbelliligiň bardygyny, içerki bazaryň isleg çäklendirmeleriniň henizem dowam edýändigini, senagat önümleriniň bahasynyň henizem pese gaçýandygyny we kärhanalaryň netijeliliginiň köp kynçylyklara duçar bolýandygyny görmelidiris." Fu Linghui indiki tapgyrda ösüşi durnuklaşdyrmak, içerki islegi giňeltmäge ünsi jemlemek, üpjünçilik tarapyndaky gurluş özgertmelerini çuňlaşdyrmak, däp bolan senagat pudaklary güýçli özgertmek we täzelemek, täze senagat pudaklary ösdürmek we ösdürmek, teklip bilen islegiň arasyndaky dinamiki deňagramlylygyň ýokary derejesini öňe sürmek we senagatyň sagdyn ösüşine ýardam etmek üçin dürli syýasaty we başlangyçlary durmuşa geçirmelidigini aýtdy.
Hytaýyň daşary söwdasy durnukly we dinamiki häsiýete eýedir
Gümrük Baş müdirliginiň ýakynda çap eden maglumatlaryna görä, ABŞ dollarynda mart aýynda eksportyň bahasy geçen ýyl bilen deňeşdirilende 14,8% ýokarlandy, ösüş depgini ýanwar-fewral aýlary bilen deňeşdirilende 21,6 göterim bal tizleşdi we geçen ýylyň oktýabr aýyndan bäri ilkinji gezek oňyn boldy; import geçen ýyl bilen deňeşdirilende 1,4% azaldy, pese gaçyş derejesi ýanwar-fewral aýlary bilen deňeşdirilende 8,8 göterim bal gysgaldy we mart aýynda amala aşyrylan söwda artykmaçlygy 88,19 milliard ABŞ dollaryna deň boldy. Mart aýynda eksportyň görkezijileri garaşylýandan has gowy boldy, import bolsa garaşylýandan birneme pes boldy. Bu güýçli depgin dowamlymy?
"Şu ýylyň başyndan bäri Hytaýyň importy we eksporty geçen ýylky ýokary baza esasynda ösüşini dowam etdirdi, bu bolsa aňsat däl. Birinji çärýekde harytlaryň importynyň we eksportynyň umumy bahasy geçen ýyl bilen deňeşdirilende 4,8% ösdi, şol sanda eksport 8,4% ösdi we deňeşdirme boýunça çalt ösüşi saklady. Dünýä ykdysadyýeti haýallaýarka we daşarky näbellilikler ýokary bolanda şeýle ösüşi gazanmak aňsat däl" - diýip, Fu Linghui aýtdy.
Fu Linghui indiki tapgyrda Hytaýyň import we eksport ösüşiniň belli bir basyşa duçar bolýandygyny, munuň esasan aşakdaky ýagdaýlarda ýüze çykýandygyny aýtdy: Birinjiden, dünýä ykdysady ösüşi gowşak. Halkara Walýuta Gaznasynyň çaklamasyna görä, global ykdysadyýetiň 2023-nji ýylda 2,8% ösmegine garaşylýar, bu geçen ýylky ösüş depgininden ep-esli pes. BSG-niň iň soňky çaklamasyna görä, global haryt söwdasynyň möçberi 2023-nji ýylda 1,7% artar, bu bolsa geçen ýylkydan ep-esli pes. Ikinjiden, daşarky näbellilik has uly. Şu ýylyň başyndan bäri ABŞ-da we Ýewropada inflýasiýa derejesi deňeşdirme boýunça ýokary boldy, pul syýasaty yzygiderli berkidildi we ABŞ-da we Ýewropada käbir banklarda likwidlik krizisleriniň ýakynda ýüze çykmagy ykdysady amallaryň durnuksyzlygyny has-da güýçlendirdi. Şol bir wagtyň özünde geosyýasy töwekgelçilikler dowam edýär we birtaraplaýynlygyň we goragçylygyň artmagy global söwdada we ykdysadyýetde durnuksyzlygy we näbelliligi has-da güýçlendirdi.
"Basyşlara we kynçylyklara garamazdan, Hytaýyň daşary söwdasy güýçli durnuklylyk we janlylyk bilen häsiýetlendirilýär we daşary söwdany durnuklaşdyrmak üçin dürli syýasatlaryň funksiýasy bilen ýurduň ýylyň dowamynda durnuklylygy ösdürmek we hili gowulandyrmak maksadyna ýetmegine garaşylýar." Fu Linghuýiň sözlerine görä, ilki bilen, Hytaýyň senagat ulgamy deňeşdirme boýunça doly we bazar üpjünçiliginiň kuwwaty deňeşdirme boýunça güýçli, şonuň üçin ol daşary ýurt isleg bazaryndaky üýtgeşmelere uýgunlaşyp bilýär. Ikinjiden, Hytaý daşary söwdany giňeltmekde we daşarky dünýä açylmakda, daşary söwda üçin giňişligi yzygiderli giňeltmekde berk durýar. Birinji çärýekde Hytaýyň "Bir guşak, bir ýol" ugrundaky ýurtlara importy we eksporty 16,8%, beýleki RCEP agza ýurtlaryna bolsa 7,3% artdy, şol sanda eksport 20,2% artdy.
Üçünjiden, Hytaýyň daşary söwdasynda täze dinamiki energiýanyň ösüşi daşary söwdanyň ösüşini goldamakda öz ornuny kem-kemden görkezdi. Ýakynda Gümrük Baş müdirligi hem beýanatda birinji çärýekde elektrikli ýolagçy awtoulaglarynyň, litium batareýalarynyň we gün batareýalarynyň eksportynyň 66,9% ösendigini, şeýle hem serhetüsti elektron söwdanyň we daşary söwdanyň beýleki täze görnüşleriniň ösüşiniň hem deňeşdirme boýunça çalt bolandygyny belläp geçdi.
"Giňişleýin nukdaýnazardan, daşary söwda syýasatynyň durnuklaşdyrylmagynyň indiki tapgyry netijelerini görkezmegini dowam etdirer, bu bolsa ýylyň dowamynda daşary söwdanyň durnuklylygyny üpjün etmek we maksadyň hilini ýokarlandyrmak üçin amatlydyr" diýip, Fu Linghui aýtdy.
Ýyllyk ykdysady ösüşiň kem-kemden ýokarlanmagyna garaşylýar
“Şu ýylyň başyndan bäri Hytaýyň ykdysadyýeti tutuşlygyna dikeldilýär, esasy görkezijiler durnuklaşýar we gaýtadan dikeldilýär, işewürleriň janlylygy ýokarlanýar we bazaryň garaşylýan netijeleri ep-esli gowulaşýar, bu bolsa tutuş ýyl üçin garaşylýan ösüş maksatlaryna ýetmek üçin has gowy binýady döredýär” diýip, Fu Linghui aýtdy. Fu Linghui şeýle diýdi.
Fu Linghuiniň pikiriçe, indiki tapgyrdan başlap, Hytaýyň ykdysady ösüşiniň endogen güýji kem-kemden artýar we makro syýasatlar netijeli işleýär, şonuň üçin ykdysady işleriň umumylykda gowulaşmagyna garaşylýar. Geçen ýylyň ikinji çärýeginde esasy görkezijiniň epidemiýanyň täsiri sebäpli deňeşdirme boýunça pes bolandygyny göz öňünde tutup, şu ýylyň ikinji çärýeginde ykdysady ösüş depgini birinji çärýekdäkiden has çalt bolup biler. Üçünji we dördünji çärýeklerde esasy görkeziji ýokarlananda, ösüş depgini ikinji çärýekdäkiden pese gaçar. Eger esasy görkeziji hasaba alynmasa, tutuş ýylyň ykdysady ösüşiniň kem-kemden ýokarlanmagyna garaşylýar. Esasy goldaw beriji faktorlar aşakdakylar:
Birinjiden, sarp etmegiň çekiji täsiri kem-kemden artýar. Şu ýylyň başyndan bäri sarp ediş aýdyň ösüşe eýe boldy we onuň ykdysady ösüşe itergi bermegi artýar. Soňky sarp edişiň ykdysady ösüşe goşant goşmak derejesi geçen ýyldakydan ýokary; iş bilen üpjünçilik ýagdaýynyň gowulanmagy, sarp ediş syýasatynyň öňe ilerledilmegi we sarp ediş senariýalarynyň sanynyň artmagy bilen ýaşaýjylaryň sarp ediş ukybynyň we sarp etmek isleginiň ýokarlanmagyna garaşylýar. Şol bir wagtyň özünde, biz täze energiýa awtoulaglarynyň we ýaşyl we akylly öý enjamlarynyň köpçülikleýin sarp edilişini işjeň giňeldýäris, onlaýn we oflaýn sarp edilişiň integrasiýasyny öňe sürýäris, sarp etmegiň täze görnüşlerini we usullaryny işläp düzýäris we oba bazarynyň hiliniň ýokarlanmagyny we giňelmegini çaltlaşdyrýarys, bularyň hemmesi sarp edişiň durnukly ösüşine we ykdysady ösüşiň öňe ilerlemegine ýardam edýär.
Ikinjiden, maýa goýumlarynyň durnukly ösüşiniň dowam etmegine garaşylýar. Şu ýylyň başyndan bäri dürli sebitler iri taslamalaryň gurluşygynyň başlanmagyny işjeň öňe sürdüler we maýa goýumlary umumylykda durnukly ösüşini saklady. Birinji çärýekde esasy serişdelere maýa goýumlary 5,1% ösdi. Indiki tapgyrda däp bolan senagat pudaklarynyň özgerdilmegi we döwrebaplaşdyrylmagy bilen täze senagat pudaklarynyň innowasion ösüşi dowam eder we hakyky ykdysadyýete goldaw artar, bu bolsa maýa goýumlarynyň ösüşine ýardam eder. Birinji çärýekde önümçilik pudagyna maýa goýumlary umumy maýa goýumlarynyň ösüşi bilen deňeşdirilende 7% çalt ösdi. Olaryň arasynda ýokary tehnologiýaly önümçiliklere maýa goýumlary 15,2% ösdi. Infrastruktura maýa goýumlary has çalt depginde ösdi. Şu ýylyň başyndan bäri dürli sebitler infrastruktura gurluşygyny işjeň öňe sürýärler we täsirleri kem-kemden görünýär. Birinji çärýekde infrastruktura maýa goýumlary geçen ýyl bilen deňeşdirilende 8,8% artdy we durnukly ösüş üçin itergi berdi.
Üçünjiden, senagat özgertmeleri we döwrebaplaşdyryş has köp itergi berdi. Hytaý innowasiýalara esaslanýan ösüş strategiýasyny çuňňur durmuşa geçirdi, strategik ylmy we tehnologik güýjüni güýçlendirdi we 5G ulgamlarynyň, maglumatyň, emeli intellektiň we beýleki tehnologiýalaryň çalt ösmegi, şeýle hem täze senagatlaryň peýda bolmagy bilen senagat döwrebaplaşdyryşyny we ösüşini öňe sürdi; enjam öndürýän senagatyň goşmaça gymmaty birinji çärýekde 4,3% ösdi we senagatyň tehnologik intensiwligi yzygiderli ýokarlanýar. Şol bir wagtyň özünde energiýanyň ýaşyl we az uglerodly özgertme depgini çaltlaşdy, täze önümlere isleg giňeldi we däp bolan senagatlarda energiýany tygşytlamak, sarp edilişi azaltmak we özgertmelerde ösüş boldy we hereketlendiriji täsir hem ýokarlandy. Birinji çärýekde täze energiýa awtoulaglarynyň we gün batareýalarynyň önümçiligi çalt ösüşini dowam etdirdi. Senagatlaryň ýokary derejeli, akylly we ýaşyl ösüşi Hytaýyň ykdysady ösüşine täze itergi berer.
Dördünjiden, makroykdysady syýasat netijelerini görkezmegini dowam etdirdi. Şu ýylyň başyndan bäri ähli sebitler we pudaklar Merkezi Ykdysady Iş Maslahatynyň we Hökümetiň meýilnamany durmuşa geçirmek boýunça iş hasabatynyň ruhuna eýerdiler we oňyn maliýe syýasaty pugtalandyryldy, paýhasly pul syýasatynyň netijeliligini ýokarlandyrmak üçin takyk we güýçli bolup, durnukly ösüş, durnukly iş bilen üpjünçilik we durnukly bahalar işini görkezýär we syýasatyň täsiri yzygiderli aýdyň görünýär we birinji çärýekde ykdysady işler durnuklaşdy we gaýtadan dikeldildi.
“Indiki tapgyrda, Partiýanyň Merkezi Komitetiniň we Döwlet Geňeşiniň çözgütleri we jikme-jiklikleri has-da durmuşa geçirmek boýunça meýilnamalary bilen, syýasatyň täsiri has-da aýdyňlaşar, Hytaýyň ykdysady ösüşiniň depgini güýçlenmegini dowam etdirer we gowy zady dikeltmek ykdysady işini öňe iterer” diýip, Fu Linghui aýtdy.
Ýerleşdirilen wagty: 2023-nji ýylyň 23-nji apreli
